Thính giác hoạt động như thế nào

Tổng quan: nghe là sự phối hợp giữa tai và não

Nghe không chỉ là việc tai “bắt được âm thanh”. Tai của bạn thu nhận âm thanh và chuyển nó thành tín hiệu thần kinh. Sau đó, não sẽ làm phần việc nặng hơn là biến các tín hiệu đó thành lời nói, ý nghĩa và sự chú ý.

Đó là một lý do vì sao hai người có thể có kết quả đo thính lực khá giống nhau nhưng trải nghiệm thực tế lại rất khác nhau, đặc biệt khi có tiếng ồn nền, lời nói nhanh hoặc trò chuyện theo nhóm.

Bước 1: Tai ngoài thu nhận và dẫn âm thanh vào trong

Các phần liên quan: vành tai (tai ngoài) và ống tai.

Tai ngoài giúp hướng âm thanh vào ống tai và cũng góp phần vào khả năng định hướng âm thanh (biết âm thanh phát ra từ đâu). Vấn đề ở phần này, như ráy tai bít tắc hoặc sưng ống tai, đôi khi có thể làm giảm thính lực tạm thời.

Bước 2: Tai giữa biến sóng âm thành chuyển động

Các phần liên quan: màng nhĩ và ba xương nhỏ (chuỗi xương con: xương búa, xương đe, xương bàn đạp).

Âm thanh làm màng nhĩ rung lên. Chuỗi xương con truyền chuyển động đó vào tai trong, đồng thời cũng giúp tăng cường chuyển động. Khi tai giữa hoạt động không tốt, thường do dịch, vấn đề áp lực hoặc nhiễm trùng, âm thanh có thể trở nên nghẹt hoặc như “nghe dưới nước”.

Bước 3: Tai trong chuyển động thành tín hiệu điện

Cấu trúc chính: ốc tai, một cấu trúc xoắn nhỏ chứa đầy dịch và lót bằng các tế bào lông cảm giác.

Chuyển động đi vào ốc tai tạo ra các làn sóng trong dịch. Các làn sóng này làm cong tế bào lông, giúp khởi đầu tín hiệu điện truyền đến não. Những vị trí khác nhau dọc theo ốc tai đáp ứng tốt nhất với các cao độ khác nhau: âm cao được mã hóa nhiều hơn ở phần đáy, còn âm trầm được mã hóa nhiều hơn ở phần đỉnh (apex).

Bước 4: Dây thần kinh thính giác và não biến tín hiệu thành ý nghĩa

Khi ốc tai đã tạo ra tín hiệu, tín hiệu đó sẽ đi dọc theo dây thần kinh thính giác và qua các đường dẫn truyền trong não. Não của bạn nhận diện âm thanh đó là gì (“đó là lời nói”), so sánh nó với những mẫu âm thanh bạn đã học, và giúp bạn tập trung vào điều quan trọng nhất, ví dụ như một giọng nói trong căn phòng đông người.

Cao độ và độ lớn: tần số và âm lượng là hai điều khác nhau

Có hai đặc điểm của âm thanh thường xuất hiện trong các bài kiểm tra thính lực và trong cuộc sống hàng ngày:

• Cao độ là âm nghe “cao” hay “thấp” (thường liên quan đến tần số).
• Độ lớn là âm nghe mạnh đến mức nào (thường liên quan đến cường độ).

Các bài kiểm tra thính lực đo những cao độ nào bạn có thể phát hiện ở các mức âm lượng khác nhau. Nhưng việc nghe trong đời sống hàng ngày, nhất là lời nói, còn phụ thuộc vào việc não có thể tách các âm lời nói ra khỏi nhau và ra khỏi tiếng ồn nền rõ đến mức nào.

Nghe không giống với hiểu

Bạn có thể nhận ra là có giọng nói hiện diện (“Tôi nghe thấy gì đó”) nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc hiểu lời nói, đặc biệt ở nhà hàng, trong nhóm hoặc khi người khác nói nhanh. Điều này thường xảy ra vì lời nói có nhiều tín hiệu âm thanh nhanh và tinh tế.

Vì sao nghe lời nói trong tiếng ồn lại khó (ngay cả khi mất thính lực chỉ “nhẹ”)

Tiếng ồn nền không chỉ là “âm thanh thêm vào”. Nó có thể che lấp một số phần của lời nói, đặc biệt là các phụ âm nhỏ, và khiến não phải làm việc nhiều hơn để theo kịp cuộc trò chuyện. Đây là một lý do khiến nhiều người cảm thấy mệt sau những tình huống xã hội ồn ào.

Dẫn truyền qua đường khí và dẫn truyền qua xương

Phần lớn âm thanh đến ốc tai qua dẫn truyền đường khí: ống tai → màng nhĩ → xương con → ốc tai.

Âm thanh cũng có thể đến ốc tai qua dẫn truyền qua xương, tức là rung động truyền qua hộp sọ. Bác sĩ lâm sàng so sánh kết quả đường khí và đường xương để giúp xác định điểm nghẽn chính nằm ở đâu (tai ngoài/tai giữa hay tai trong).

Khi có trục trặc ở một khâu nào đó: các loại mất thính lực

“Mất thính lực” là một thuật ngữ bao quát. Về lâm sàng, một trong những câu hỏi đầu tiên là: Điểm nghẽn chính nằm ở đâu? (Điều này giúp định hướng lựa chọn điều trị.)

• Mất thính lực dẫn truyền: Vấn đề chủ yếu nằm ở tai ngoài hoặc tai giữa. Âm thanh bị cản trở hoặc không được truyền hiệu quả đến ốc tai. Một số nguyên nhân có thể điều trị bằng thuốc hoặc phẫu thuật.
• Mất thính lực thần kinh giác quan: Vấn đề chủ yếu nằm ở tai trong (ốc tai) hoặc đường dẫn truyền thần kinh thính giác. Tình trạng này thường được hỗ trợ bằng công nghệ và chiến lược giao tiếp.
• Mất thính lực hỗn hợp: Là sự kết hợp giữa thành phần dẫn truyền và thần kinh giác quan.

Công nghệ trợ thính kết nối với đường nghe như thế nào

Các thiết bị khác nhau hỗ trợ theo những cách khác nhau. Một số giúp âm thanh dễ được phát hiện hơn và rõ hơn ở mức tai. Một số khác bỏ qua những “điểm nghẽn” nhất định và đưa tín hiệu theo cách khác. Lựa chọn phù hợp nhất phụ thuộc vào kết quả đo thính lực, mục tiêu của bạn và môi trường nghe hàng ngày của bạn.