Mất thính lực đột ngột: nguyên nhân là gì và vì sao không thể chờ điều trị
Tìm hiểu về mất thính lực thần kinh giác quan đột ngột (SSHL/SSNHL): nguyên nhân có thể, vì sao điều trị ngay là quan trọng, tỷ lệ hồi phục và cần làm gì nếu bạn bị thay đổi thính lực đột ngột.
Đây là tình huống y khoa cần được chú ý ngay. Nếu bạn nhận thấy thính lực giảm rõ rệt trong vài giờ đến vài ngày, đặc biệt là ở một bên tai, hãy liên hệ với nhân viên y tế ngay lập tức (tốt nhất là trong ngày).
Không chắc có khẩn cấp hay không? Khi còn phân vân, hãy gọi hỏi. Một cuộc điện thoại ngắn có thể giúp xác định bạn cần được khám ngay hay chỉ cần sắp xếp lịch hẹn.
Bạn thức dậy vào buổi sáng và thấy tai trái như bị nghẹt, giống như đang ở dưới nước. Bạn nghĩ đó là ráy tai hoặc nghẹt mũi do cảm lạnh. Đến chiều, bạn nhận ra mình hầu như không nghe được cuộc trò chuyện ở bên đó. Tối đến, bạn bắt đầu lo lắng, nhưng lại không chắc điều này có cần được chăm sóc y tế khẩn cấp hay không.
Tình huống này mô tả mất thính lực thần kinh giác quan đột ngột (SSHL/SSNHL), một tình trạng y khoa ảnh hưởng đến khoảng 5 đến 27 người trên mỗi 100.000 dân mỗi năm ở Hoa Kỳ (tức khoảng 66.000 ca mới mỗi năm). Điều làm mất thính lực đột ngột khác với tình trạng nghe kém tiến triển từ từ là cả tốc độ khởi phát lẫn thời gian cửa sổ điều trị: có một khoảng thời gian ngắn khi can thiệp đem lại hiệu quả tốt nhất.
Mất thính lực thần kinh giác quan đột ngột là gì?
Mất thính lực thần kinh giác quan đột ngột được định nghĩa là giảm ít nhất 30 decibel ở ba tần số liên tiếp trên xét nghiệm thính lực, xảy ra trong vòng 72 giờ hoặc ít hơn. Để dễ hình dung, 30 decibel xấp xỉ sự khác biệt giữa tiếng thì thầm và âm lượng của một cuộc trò chuyện bình thường.
Thông thường nhất, mất thính lực đột ngột chỉ ảnh hưởng đến một tai. Hiếm hơn, cả hai tai đều bị ảnh hưởng. Nhiều người lần đầu nhận thấy điều này khi vừa thức dậy, khi thử dùng điện thoại, hoặc trong những hoạt động cần dùng bên tai đó.
Điều gì gây ra mất thính lực đột ngột?
Điều khiến mất thính lực đột ngột đặc biệt khó xử lý là: trong đa số trường hợp, chúng ta không xác định được một nguyên nhân chắc chắn duy nhất. Những trường hợp này được gọi là mất thính lực đột ngột “vô căn”. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy có một số cơ chế có thể xảy ra, và trong một số ít trường hợp hơn, có thể tìm ra bệnh lý nền.
Nhiễm virus
Nhiễm virus là một nguyên nhân có thể gây mất thính lực đột ngột, nhưng thường chúng ta không thể chứng minh chắc chắn. Khoảng 1 trong 4 người cho biết họ mới bị cảm lạnh gần đây trước khi xuất hiện triệu chứng. Điều này có thể liên quan, nhưng không xác nhận virus là nguyên nhân trực tiếp gây thay đổi thính lực.
Vấn đề mạch máu
Tai trong rất nhạy cảm với thay đổi lưu lượng máu, vì vậy rối loạn tuần hoàn được xem là một cơ chế nghi ngờ gây mất thính lực đột ngột ở một số người. Những yếu tố nguy cơ như đái tháo đường, tăng huyết áp, hút thuốc hoặc rối loạn đông máu có thể làm tăng nghi ngờ về nguyên nhân mạch máu.
Khối u lành tính ở dây thần kinh nghe/thăng bằng (u dây thần kinh tiền đình / “u dây thần kinh thính giác”)
Rất hiếm khi, mất thính lực đột ngột là do một khối u lành tính (không phải ung thư) ở dây thần kinh nối tai với não. Đây là một lý do vì sao bác sĩ có thể khuyến nghị chụp MRI trong quá trình đánh giá.
Bệnh tự miễn
Trong một số trường hợp, hệ miễn dịch có thể nhầm lẫn tấn công tai trong, dẫn đến thay đổi thính lực nhanh chóng. Gợi ý có thể bao gồm thay đổi thính lực ở cả hai tai, các triệu chứng tự miễn khác, hoặc một số kết quả xét nghiệm máu nhất định.
Rối loạn tai trong
Một số bệnh lý tai trong có thể gây mất thính lực đột ngột hoặc thay đổi thính lực nhanh, đôi khi đi kèm chóng mặt quay cuồng hoặc cảm giác đầy/áp lực trong tai.
Thuốc và các yếu tố phơi nhiễm khác
Một số loại thuốc, bao gồm một số thuốc dùng điều trị ung thư hoặc nhiễm trùng nặng, có thể ảnh hưởng đến chức năng tai trong. Bác sĩ sẽ xem lại danh sách thuốc và những yếu tố phơi nhiễm gần đây của bạn.
Nguyên nhân thần kinh
Ít gặp hơn, thay đổi thính lực đột ngột có thể liên quan đến bệnh lý thần kinh. Các triệu chứng như yếu tay chân, méo mặt, mất thăng bằng nặng, tê mới xuất hiện hoặc nói khó cần được xem là dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp.
Chấn thương đầu
Chấn thương đầu đôi khi cũng có thể gây mất thính lực đột ngột và các triệu chứng tai liên quan.
Việc đánh giá thường bao gồm:
- Khám tai: Để kiểm tra ráy tai, dịch hoặc nhiễm trùng có thể làm giống như mất thính lực đột ngột.
- Đo thính lực (audiogram): Để xác nhận mất thính lực thần kinh giác quan và đo mức độ nặng.
- Xem xét thuốc đang dùng và tình trạng sức khỏe: Để tìm yếu tố nguy cơ (như đái tháo đường hoặc tăng huyết áp) và các thuốc có thể ảnh hưởng đến thính lực.
- MRI (hoặc ABR trong một số trường hợp): Để loại trừ các nguyên nhân hiếm gặp như u dây thần kinh tiền đình (u dây thần kinh thính giác) và các vấn đề cấu trúc khác.
- Xét nghiệm máu (đôi khi): Được cân nhắc khi bệnh sử gợi ý nhiễm trùng, bệnh tự miễn hoặc các bệnh lý toàn thân khác.
Vì sao thời điểm điều trị lại quan trọng
Đây là thông tin quan trọng nhất về mất thính lực đột ngột: đánh giá và điều trị càng sớm thì cơ hội hồi phục càng cao. Steroid có hiệu quả tốt nhất khi được bắt đầu càng sớm càng tốt, và điều trị ban đầu thường hữu ích nhất khi được bắt đầu trong 2 tuần đầu. Nếu điều trị được bắt đầu muộn hơn 2 đến 4 tuần sau khi khởi phát, khả năng đảo ngược hoặc giảm mất thính lực vĩnh viễn sẽ thấp hơn.
| Thời gian từ khi bắt đầu có triệu chứng | Điều này thường có nghĩa là gì |
|---|---|
| Trong ngày đến vài ngày | Cơ hội tốt nhất để chẩn đoán và điều trị. Đừng “chờ xem sao”. |
| Trong vòng 2 tuần | Điều trị vẫn có khả năng giúp ích; đây là khoảng thời gian điển hình cho điều trị ban đầu. |
| 2–4 tuần | Vẫn có thể còn một số lợi ích, nhưng hiệu quả giảm dần theo thời gian. |
| Sau 4 tuần | Khả năng hồi phục thấp hơn, nhưng việc đánh giá vẫn quan trọng và các lựa chọn phục hồi thính lực vẫn có thể giúp ích. |
Điều trị thường trông như thế nào
Điều trị chuẩn cho mất thính lực đột ngột bao gồm corticosteroid, giúp giảm viêm ở tai trong. Các cách điều trị bao gồm:
Steroid uống
Thường là dùng prednisone liều cao trong 1–2 tuần, thường theo kiểu “liều cao ban đầu rồi giảm dần”.
Tiêm steroid qua màng nhĩ
Nếu steroid uống không hiệu quả hoặc không an toàn về mặt y khoa đối với bạn, bác sĩ có thể tiêm steroid trực tiếp qua màng nhĩ vào khoang tai giữa. Cách này đưa nồng độ thuốc cao đến gần tai trong.
Khoảng một nửa số người bị mất thính lực đột ngột sẽ tự hồi phục một phần hoặc toàn bộ thính lực, thường trong vòng 1–2 tuần. Tuy nhiên, trì hoãn chẩn đoán và điều trị có thể làm giảm hiệu quả điều trị, và điều trị sớm có thể cải thiện khả năng hồi phục.
Quá trình hồi phục có thể như thế nào
Mức độ hồi phục khác nhau rất nhiều, từ hồi phục hoàn toàn thính lực đến hầu như không thay đổi. Khoảng một nửa số người hồi phục một phần hoặc toàn bộ thính lực một cách tự nhiên, thường trong vòng 1–2 tuần. Vì điều trị hiệu quả nhất khi bắt đầu sớm, hãy liên hệ bác sĩ ngay nếu thính lực của bạn thay đổi đột ngột.
Các yếu tố liên quan đến hồi phục tốt hơn: mức mất thính lực ban đầu nhẹ hơn, không có chóng mặt quay cuồng, và tuổi trẻ hơn. Bắt đầu điều trị bằng steroid trong tuần đầu liên quan đến khả năng hồi phục hoàn toàn cao hơn, và nhìn chung điều trị có ích nhất khi được bắt đầu trong 2 tuần đầu.
Mặc dù mất thính lực đột ngột khiến nhiều người sợ hãi, rất nhiều người vẫn hồi phục được đáng kể thính lực, đặc biệt khi được điều trị sớm. Ngay cả những người không hồi phục hoàn toàn cũng có những lựa chọn phục hồi rất tốt.
Tài liệu tham khảo
- AAO-HNSF. Sudden Hearing Loss: Update to Guideline to Improve Implementation and Awareness (2019). Xem
- AAO-HNSF. Sudden Sensorineural Hearing Loss (SSNHL) Frequently Asked Questions (tài liệu cho bệnh nhân). Xem PDF
- NIDCD (NIH). Sudden Deafness (tờ thông tin). Xem PDF
- AAO-HNSF. Clinical Practice Guideline: Sudden Hearing Loss (Update) (trang tổng quan hướng dẫn). Xem
- Mandavia R, Joshi N, Hannink G, et al. A Prognostic Model to Predict Hearing Recovery in Patients With Idiopathic Sudden Onset Sensorineural Hearing Loss. JAMA Otolaryngology–Head & Neck Surgery (2024). Xem
Câu hỏi thường gặp về mất thính lực đột ngột
Làm sao tôi biết tình trạng mất thính lực của mình có cần được xử lý khẩn cấp không?
Hãy đi khám khẩn cấp ngay lập tức nếu bạn nhận thấy thính lực giảm đột ngột (trong vài giờ đến tối đa 3 ngày), đặc biệt ở một bên tai. Bạn cũng có thể bị đầy tai/áp lực trong tai, ù tai hoặc chóng mặt. Nếu kèm theo triệu chứng thần kinh (yếu mới xuất hiện, méo mặt, nói khó, mất thăng bằng nặng), hãy đến phòng cấp cứu.
Tôi có thể chờ xem có tự cải thiện không?
Tốt nhất là không nên chờ. Một số người có thể tự hồi phục, nhưng trì hoãn chẩn đoán và điều trị có thể làm giảm hiệu quả điều trị. Điều trị bằng steroid có hiệu quả tốt nhất khi bắt đầu càng sớm càng tốt và nhìn chung hữu ích nhất khi bắt đầu trong 2 tuần đầu.
Tôi có cần chụp MRI ngay không?
Không nhất thiết phải chụp ngay lập tức, và việc điều trị không nên bị trì hoãn để chờ chẩn đoán hình ảnh. MRI (hoặc ABR trong một số trường hợp) thường được khuyến nghị như một phần của đánh giá để loại trừ các nguyên nhân hiếm gặp như u dây thần kinh tiền đình (u dây thần kinh thính giác) và các bất thường cấu trúc khác.
Bạn đang bị thay đổi thính lực đột ngột?
Nếu bạn đang bị mất thính lực đột ngột, hướng dẫn chăm sóc khẩn cấp của chúng tôi giải thích khi nào và ở đâu cần tìm sự giúp đỡ, điều gì sẽ xảy ra trong quá trình đánh giá và cách tiếp cận các cuộc hẹn khẩn.
Xem hướng dẫn chăm sóc khẩn cấp