ਸੁਣਨ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ: ਆਪਣੀ ਤਸ਼ਖੀਸ ਨੂੰ ਸਮਝੋ

ਮੁੱਖ ਗੱਲ: ਇਲਾਜ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਸੁਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਦਮ ਦਰ ਕਦਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ ਬਾਹਰੀ ਕੰਨ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਤੋਂ, ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਨ (cochlea) ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਨਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਵਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਮੁੱਖ ਰੁਕਾਵਟ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਜੇ ਸਮੱਸਿਆ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਹਰੀ ਜਾਂ ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸਮੱਸਿਆ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਨ ਜਾਂ ਨਾੜੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਸਹਾਇਕ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਆਡੀਓਲੌਜਿਸਟ ਕਿਸਮ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ (ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ)

ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਸੁਣਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੋ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਾਪਦੀ ਹੈ:

• Air conduction: ਆਵਾਜ਼ ਕੰਨ ਦੀ ਨਲੀ → ਕੰਨ ਦਾ ਪਰਦਾ → ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ → cochlea ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• Bone conduction: ਖੋਪੜੀ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੀ ਕੰਪਨ ਦੇ ਕੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਦਿਆਂ)।

air conduction ਅਤੇ bone conduction ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਆਡੀਓਲੌਜਿਸਟ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਖ ਰੁਕਾਵਟ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ (ਬਾਹਰੀ/ਮੱਧਲਾ ਕੰਨ), ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਨ/ਨਾੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ। Air-bone gap ਅਕਸਰ conductive ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਇਸਨੂੰ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਵਿਰਲੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਨ ਦੇ ਰੋਗ ਕਈ ਵਾਰ conductive ਪੈਟਰਨ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ

Conductive hearing loss

CONDUCTIVE

Conductive hearing loss ਤਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਜਾਂ ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਰਾਹੀਂ cochlea ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਲਾ ਕੰਨ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਨਾੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ।

ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ

• ਆਵਾਜ਼ ਮੱਫਲ ਜਾਂ ਹੌਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ earplugs ਪਾਏ ਹੋਣ
• ਤੁਸੀਂ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ congestion ਜਾਂ infection ਨਾਲ
• ਜਦੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇ, ਗੱਲਬਾਤ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਫ਼ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ

ਆਮ ਕਾਰਣ

• ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਲ (earwax) ਦਾ ਜਮਾਵ ਜਾਂ ਕੰਨ ਦੀ ਨਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚੀਜ਼
• ਬਾਹਰੀ ਕੰਨ ਦੀ ਸੋਜ (otitis externa) ਜਾਂ ਸੁਜਨ
• ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ (ਅਕਸਰ infection ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ Eustachian tube dysfunction ਨਾਲ)
• ਕੰਨ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਛੇਦ (infection, ਚੋਟ, ਜਾਂ pressure change ਕਾਰਨ)
• ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ (ossicles) ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ otosclerosis ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ
• Cholesteatoma (ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਵਾਧਾ)

ਕੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ

Conductive hearing loss ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈਆਂ, ਪ੍ਰੋਸੀਜਰ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਾ ਕਰੇ, hearing devices ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਡਾਕਟਰ ਵਿਕਲਪ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਣੇਗਾ।

Sensorineural hearing loss

SENSORINEURAL

Sensorineural hearing loss (SNHL) ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ cochlea (ਅੰਦਰਲਾ ਕੰਨ) ਅਤੇ/ਜਾਂ ਉਸ ਨਾੜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ cochlea ਤੱਕ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ “ਸਿਗਨਲ” ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ

• ਸਿਰਫ਼ ਹੌਲੀ ਨਹੀਂ, ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਸਾਫ਼ ਵੀ
• “ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਦਾ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਸ਼ਬਦ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।”
• ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
• ਉੱਚ-ਫ੍ਰੀਕਵੈਂਸੀ ਵਾਲੇ consonants (ਜਿਵੇਂ s, f, th, sh, ch) ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ

ਆਮ ਕਾਰਣ

• ਉਮਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੁਣਨ ਦਾ ਬਦਲਾਅ (presbycusis)
• ਸ਼ੋਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ)
• ਜਨੈਟਿਕ ਕਾਰਣ
• ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ (ਡਾਕਟਰ ਲਾਭ ਅਤੇ ਜੋਖ਼ਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਣ ’ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ)
• ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਨ ਦੇ ਰੋਗ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ Ménière’s disease)
• Autoimmune, infection ਜਾਂ injury ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਨ ਦੇ ਬਦਲਾਅ
• ਘੱਟ ਆਮ: ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਨਾੜੀ ’ਤੇ growths (ਅਕਸਰ benign) ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਿਊਰੋਲੌਜੀਕਲ ਕਾਰਣ

ਕੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ

• Hearing aids (ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਕੇਸਾਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤਾਂ ਲਈ)
• ਸਹਾਇਕ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣ (captioning, remote microphones, amplified phones)
• ਸੰਚਾਰ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ (ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂਯੋਗ ਤਰੀਕੇ)
• Cochlear implant ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ hearing aids ਤੋਂ ਸੀਮਿਤ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

Mixed hearing loss

MIXED

Mixed hearing loss ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ conductive ਹਿੱਸਾ (ਬਾਹਰੀ/ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਟਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ) ਅਤੇ sensorineural ਹਿੱਸਾ (ਅੰਦਰਲਾ ਕੰਨ/ਨਾੜੀ) ਦੋਵੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਆਮ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਦਾ ਬਦਲਾਅ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾਲੇ ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ pressure ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ।

ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

1. ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ conductive ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰੋ (ਕਾਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ)।
2. ਫਿਰ hearing technology ਨੂੰ optimize ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ sensorineural ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੇ।

ਆਮ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਸੁਣਨ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀ ਕਿਸਮ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਹਾਂ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ sensorineural loss ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ conductive ਸਮੱਸਿਆ (ਜਿਵੇਂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ) ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ “mixed” ਦਿਸ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਸਮ ਆਧਾਰਭੂਤ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ (infection, pressure changes, noise exposure ਆਦਿ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਜੇ ਮੈਨੂੰ conductive hearing loss ਹੈ, ਕੀ ਸਰਜਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗੀ?

ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਕਾਰਣ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਮਾਪ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਸ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ air-bone gap ਕਿੰਨਾ ਸੁਧਰਦਾ ਹੈ)। ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਰਜਰੀਆਂ ਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰਜਰੀ ਪਰਫੈਕਟ ਸੁਣਨ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਰਜਨ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਾਸ ਕੇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਹਕੀਕਤੀ ਲਾਭ ਦੱਸੇਗਾ।

ਕੀ air-bone gap ਹਮੇਸ਼ਾ “ਮੱਧਲੇ ਕੰਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ” ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਅਕਸਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ air-bone gaps conductive ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਰਲੇ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਕੰਨ ਦੇ ਕੁਝ ਰੋਗ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪੈਟਰਨ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ audiogram ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਲੱਛਣਾਂ, ਕੰਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਰ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।